Như các bạn đã biết về các dòng thảm, cũng như về các chất liệu thường dệt cho thảm, liệu bạn có đang đặt câu hỏi mỗi chiếc thảm được dệt ra như thế nào? Trong phạm vi bài viết này hãy cùng Hàng Kênh khám phá về các kiểu dệt thảm phổ biến trong suốt quá trình phát triển của mỗi chiếc thảm trong bài viết này nhé!
Tóm tắt về lịch sử phát triển của các kiểu dệt thảm
Kỷ nguyên Sơ khai
Flatweave Rugs (Thảm dệt phẳng) là tổ tiên của tất cả các kiểu dệt thảm. Xuất hiện từ hàng nghìn năm trước trong các bộ lạc du mục vùng Trung Á và Ai Cập cổ đại.
- Câu chuyện: Để dễ dàng di chuyển, các bộ lạc cần những tấm trải nhẹ, dễ cuộn lại. Họ đan sợi ngang qua sợi dọc trên những khung dệt đơn giản. Vì không có lớp lông xù (pile), thảm rất mỏng và có thể dùng được cả hai mặt. Những tấm Kilim nổi tiếng ngày nay chính là hậu duệ trực hệ của kỹ thuật sơ khai này.
Kỷ nguyên Đế chế
Khi con người định cư và xây dựng các vương quốc, thảm không còn chỉ để sưởi ấm mà trở thành biểu tượng của quyền lực. Kỹ thuật này đánh dấu một bước ngoặt vĩ đại: thay vì chỉ đan sợi, người thợ thắt từng nút len riêng lẻ vào sợi dọc.
- Câu chuyện: Tấm thảm Pazyryk (thế kỷ 5 TCN) là bằng chứng cho thấy kỹ thuật này đã đạt đến độ tinh xảo từ cổ đại. Đến thời kỳ Đế chế Ba Tư (Iran ngày nay), dệt nút tay trở thành một nghệ thuật hàn lâm. Một tấm thảm có thể mất vài năm với hàng triệu nút thắt để hoàn thành. Đây vẫn là tiêu chuẩn vàng của sự sang trọng cho đến tận năm 2026.
Sự khéo léo của người định cư
Tại Tân Thế giới (Mỹ), sự khan hiếm nguyên liệu đã thúc đẩy một kiểu dệt mang tính cộng đồng và tiết kiệm.
- Câu chuyện: Những người định cư đầu tiên tại Mỹ không có khung dệt phức tạp hay nguồn len dồi dào. Họ tận dụng quần áo cũ, vải vụn, cắt thành dải dài, tết lại như tết tóc rồi khâu chúng theo hình xoắn ốc. Từ một vật dụng của nhà nghèo, thảm tết đã trở thành biểu tượng của phong cách nội thất đồng quê (Country style) ấm cúng.
Cuộc Cách mạng Công nghiệp
(Hình ảnh được lấy nguồn từ: Rozitek)
Động cơ hơi nước và máy móc đã thay đổi hoàn toàn cục diện, đã đưa thảm len đến với mọi tầng lớp xã hội với việc dệt thảm số lượng quy mô khổng lồ từ các nhà máy lớn.
- Câu chuyện: Năm 1839, tại Anh và Mỹ, những chiếc máy dệt cơ học đầu tiên ra đời. Thay vì một người thợ thắt nút trong một năm, máy dệt có thể tạo ra hàng chục tấm thảm mỗi ngày. Các dòng thảm Axminster và Wilton bắt đầu phủ khắp các ngôi nhà ở châu Âu. Mở ra kỷ nguyên của thảm len công nghiệp với độ chính xác tuyệt đối về hoa văn.
Sự giao thoa giữa Thủ công và Tốc độ (Giữa thế kỷ 20)
Khi nhu cầu về thảm trang trí tăng cao nhưng thảm dệt tay quá đắt còn thảm máy quá cứng nhắc, các kỹ thuật trung gian lại xuất hiện và hình thành 2 trường phái mới nổi bật trong lĩnh vực dệt thảm.
Kỹ thuật Loom Knotted Rug (Thảm dệt khung)
Câu chuyện: Phát triển mạnh mẽ tại Ấn Độ và Nepal. Người thợ sử dụng khung dệt có thanh kim loại hỗ trợ để tạo vòng lặp sợi nhanh hơn nhiều so với thắt nút tay truyền thống.
Đặc điểm: Nó giữ được cái “hồn” của đồ thủ công nhưng thời gian sản xuất được rút ngắn đáng kể.
Hand-Tufted Rugs (Thảm chần bông thủ công)
Câu chuyện: Xuất hiện vào đầu thế kỷ 20 tại Georgia (Mỹ). Thay vì dệt từng sợi vào cấu trúc thảm, người thợ dùng một thiết bị gọi là “tufting gun” để bắn sợi len xuyên qua một tấm vải nền có sẵn họa tinh. Sau đó, mặt sau được cố định bằng một lớp keo latex và vải bảo vệ. Đây là kiểu dệt phổ biến nhất hiện nay cho các thiết kế hiện đại, vì nó cho phép tạo ra bất kỳ hình dáng và màu sắc nào một cách tự do.
Tổng quan về các kiểu dệt thảm
Có lẽ bạn đã biết được quá trình hình thành của từng kĩ thuật dệt khác nhau, được hình thành trong quá trình dài của dòng chảy lịch sử, dưới đây Hàng Kênh sẽ trình bày chi tiết về từng kiểu dệt mà bạn có thể tham khảo. Chúng ta bắt đầu ngay thôi nào!
Thảm dệt nút thủ công (Hand-knotted Rug)
Đầu tiên là phương pháp dệt tiêu chuẩn, cổ xưa và đầy sức hút nhất trong thế giới thảm thủ công.
- Kỹ thuật dệt: Thảm được thực hiện trên một khung dệt đứng đặc biệt. Các sợi dọc (warps) được căng từ trên xuống dưới. Nghệ nhân sẽ thắt từng nút sợi (len, lụa hoặc cotton) quanh các sợi dọc này. Sau mỗi nút thắt, sợi được cắt bằng tay trước khi chuyển sang nút tiếp theo. Khi một hàng nút kết thúc, một sợi ngang (weft) sẽ được đan xuyên qua để nén chặt các nút thắt, tạo nên lớp lông xù (pile).
- Thời gian và giá trị: Quy trình này cực kỳ tốn thời gian, có thể mất từ 1 tháng đến hơn 1 năm tùy vào độ phức tạp và mật độ nút thắt.
- Đặc điểm: Thảm có giá trị sưu tầm cao, độ bền tính bằng thế kỷ (nếu được bảo quản tốt). Có nhiều kiểu thắt nút như: nút đối xứng, nút bất đối xứng hoặc dệt đơn vòng.
Thảm chần bông thủ công (Hand-Tufted Rug)
Đây là kỹ thuật “lai” giúp rút ngắn thời gian sản xuất so với dệt nút tay truyền thống.
- Kỹ thuật dệt: Thay vì dệt từng sợi vào cấu trúc thảm, thợ thủ công sử dụng một thiết bị cơ khí cầm tay gọi là “súng tufting”. Nghệ nhân sẽ dùng súng này bắn sợi len xuyên qua một tấm vải nền (canvas) đã được căng trên khung gỗ. Mặt trước của súng có kim giúp đẩy sợi nhanh chóng tạo thành các vòng lặp hoặc sợi cắt.
- Hoàn thiện: Sau khi bắn sợi xong, tấm thảm được tháo khỏi khung. Để giữ các sợi len không bị tuột, người ta phải phủ một lớp keo và dán thêm lớp vải lót (backing) ở mặt sau.
- Ưu điểm: Không yêu cầu kỹ năng cực kỳ bậc thầy như dệt nút tay, thời gian hoàn thành nhanh hơn nhiều và giá thành rẻ hơn.
Thảm dệt phẳng (Flatweave Rug)
Loại thảm này là lựa chọn tối ưu cho những khu vực cần sự bền bỉ và dễ vệ sinh.
- Kỹ thuật dệt: Điểm khác biệt lớn nhất là thảm không có lớp lông xù (pile). Chúng được tạo ra bằng cách đan xen kẽ các sợi ngang và sợi dọc (như đan giỏ). Kỹ thuật này có thể thực hiện bằng tay hoặc bằng máy.
- Vật liệu: Thường làm từ sợi cotton, len hoặc đay (jute). Nếu làm từ sợi tổng hợp, chúng có thể dùng làm thảm ngoài trời.
- Đặc điểm: Bề mặt phẳng, rất bền, dễ bảo trì. Nhiều loại có mặt trước và mặt sau giống hệt nhau, cho phép lật ngược để sử dụng khi một mặt bị bẩn.
Thảm tết dây (Braided Area Rug)
Kiểu dệt này mang đậm hơi hướng trang trí kiểu đồng quê (Rustic) hoặc du mục (Bohemian).
- Kỹ thuật dệt: Các vật liệu (thường là cotton) được bện hoặc tết lại thành các dải dây dài (giống như tết tóc). Sau đó, các dải dây này được cuộn lại và khâu kết nối với nhau để tạo thành tấm thảm hoàn chỉnh.
- Đặc điểm: Thảm thường có màu sắc rực rỡ, mang lại cảm giác ấm áp, mềm mại và sự thoải mái tối đa cho không gian sống.
Thảm dệt khung (Hand-loomed / Loom Knotted)
Kỹ thuật này là sự kết hợp giữa khung dệt và các thanh công cụ để hỗ trợ đan sợi.
- Kỹ thuật dệt: Sử dụng khung dệt để giữ các sợi dọc căng đều, tạo điều kiện cho việc đan xen các sợi ngang một cách nhanh chóng. Điểm đặc trưng là sử dụng các sợi ở mức trung bình hoặc thấp (như trong dệt Jacquard).
- Đặc điểm: Thảm dệt khung thường có bề mặt đồng nhất, tinh tế, phù hợp với các thiết kế thảm hiện đại, tối giản nhưng vẫn giữ được nét thủ công đặc trưng.
Thảm dệt máy (Machine-made Rug)
Đây là giải pháp thay thế kinh tế và phổ biến nhất trong trang trí nội thất hiện đại.
- Kỹ thuật dệt: Thảm được sản xuất bởi những cỗ máy khổng lồ (gọi là máy dệt cơ khí – power looms), vận hành hoàn toàn bằng điện và được điều khiển chính xác bằng máy tính.
- Vật liệu: Cực kỳ linh hoạt, từ sợi tự nhiên (len, lụa) đến sợi tổng hợp (nylon, polyester, acrylic, polypropylene).
- Ưu điểm: Sản xuất cực nhanh, giá thành rẻ. Đây là lựa chọn hoàn hảo cho những gia đình muốn có một tấm thảm đẹp, chịu được cường độ sử dụng cao mà không phải quá lo lắng về chi phí bảo dưỡng hay thay mới.
Các dấu ấn nổi bật trên từng kiểu dệt
Thông qua bài viết này có lẽ bạn đã biết thêm về các kiểu dệt thảm, cũng như là quá trình hình thành qua từng giai đoạn khác nhau trong lịch sử của mỗi phong cách dệt. Mỗi kiểu dệt đều mang đến những ý nghĩa khác nhau, cũng như là giá trị khác nhau nên HÀNG KÊNH sẽ không đưa ra kiểu nào là tốt nhất, tất cả nằm ở cảm nhận của bạn.
Hy vọng bạn sẽ yêu thích bài viết này và sẽ ủng hộ bọn mình thông qua những nội dung bổ ích về thảm, xu hướng và về phối khung cảnh, nội thất,… được bọn mình ra trong tương lai nhé.
Lê Chân
Các câu hỏi thường gặp về các kiểu dệt thảm
Cách dễ nhất là lật mặt sau của thảm. Thảm Hand-knotted sẽ có mặt sau là hình ảnh phản chiếu của mặt trước (nhìn rõ các nút thắt len). Ngược lại, thảm Hand-tufted luôn có một lớp vải lót che đi các vết keo dán sợi, nên mặt sau thường phẳng và đồng màu (thường là màu trắng hoặc xám).
Do không có lớp lông xù (pile) và cấu trúc sợi đan chặt như đan rổ, móng vuốt của chó mèo rất khó bám vào để cào rách sợi. Đồng thời, vì bề mặt phẳng nên lông thú cưng không bị kẹt sâu vào kẽ thảm, giúp việc hút bụi và vệ sinh trở nên cực kỳ dễ dàng.
Hầu hết thảm dệt máy hiện đại từ các nhà sản xuất uy tín đều đạt các tiêu chuẩn về an toàn. Tuy nhiên, nếu gia đình có trẻ nhỏ, bạn nên ưu tiên các dòng thảm máy làm từ sợi Polypropylene vì đây là loại sợi chống bẩn tự nhiên, không gây dị ứng và rất dễ làm sạch vết đổ thức ăn, sữa.
Hiện tượng rụng sợi (shedding) chủ yếu phụ thuộc vào chất liệu len và cách xử lý sợi hơn là kiểu dệt. Tuy nhiên, thảm Hand-tufted thường rụng sợi nhiều hơn trong thời gian đầu do quá trình cắt tỉa bề mặt bằng máy. Thảm Hand-loomed có cấu trúc đan xen chặt chẽ hơn nên thường ít rụng sợi hơn.
Đây chính là ưu điểm của thảm dệt nút tay. Vì mỗi nút thắt là độc lập và được khóa lại bởi sợi ngang (weft), nên nếu một nút bị hỏng, nó sẽ không làm các nút xung quanh bị tuột theo (khác với thảm dệt máy hoặc thảm chần bông). Bạn hoàn toàn có thể nhờ nghệ nhân phục chế lại duy nhất vị trí đó.
Thảm dệt phẳng (Flatweave) và Thảm dệt máy (Machine-made) loại lông ngắn là “bạn thân” của robot hút bụi. Robot có thể dễ dàng leo lên và di chuyển mà không bị kẹt chổi xoay. Ngược lại, các dòng thảm lông dài (Shaggy) hoặc thảm tết dây (Braided) quá dày có thể khiến robot gặp khó khăn khi vận hành.
Nếu bạn vẫn chưa biết vệ sinh thảm thế nào thì có thể tham khảo qua bài viết này “Hướng dẫn cách vệ sinh thảm hiệu quả tại nhà“, hoặc có thể liên hệ dịch vụ vệ sinh thảm của chúng tôi nhé!
